The  Day  After  No. 373-  lubicie pomidory.. szczególnie te dojrzałe?.

M. Janecka H. P. Janecki Chrobrego 27 26-600 UTH Radom Pl  

Laboratorium Komputerowego Wspomagania w Chemii W M i T W UTH RADOM. Piosenka  dla wszystkich ..[adijo] pomidory.... https://www.youtube.com/watch?v=BlxelewpCY4

Minął sierpień, minął wrzesień a
Znów październik i ta jesień d a
Rozpostarła melancholii mglisty woal d a E
Nie żałuję letnich dzionków a
Róż, poziomek i skowronków d G C
Lecz jednego, jedynego jest mi żal D H7 E
Addio pomidory a A7
Addio ulubione d C A7
Słoneczka zachodzące d a
Za mój zimowy stół d E
Nadchodzą znów wieczory a A7
Sałatki nie jedzonej d C A7
Tęsknoty dojmującej d a
I łzy przełkniętej wpół d E a
To cóż, że jeść ja będę d G
Zupy i tomaty C a A7
Gdy pomnę wciąż wasz świeży miąższ d G7
W witaminy przebogaty C d E7
Addio pomidory a d
Addio utracone d a
Przez długie, złe miesiące F6+ a
Wasz zapach będę czuł H7 E7 a
d a E d a d F6+ E7 a
Owszem, była i dziewczyna
I miłości pajęczyna
Co oplotła drżący dwukwiat naszych ciał
Porwał dziewczę zdrady poryw
I zabrała pomidory
Te ostatnie, com schowane przed nią miał  [źródło].
Dla studentów Kosmetologii oraz studentów technologii WMTiW UTH Radom różnych specjalności. kolka ciekawostek prozą....Według Wikipedii pomidor należy należy do rodziny psiankowatych (Solanaceae) Juss., która wraz z siostrzaną rodziną Convolvulaceae Juss. jest jednym z dwóch kladów w obrębie rzędu psiankowców (Solanales) Dumort. i klasy roślin okrytonasiennych[1].  Pomidory są bogate w likopen – przeciwutleniacz, który, jak podejrzewano do niedawna, przeciwdziała zachorowaniom na nowotwory (zwłaszcza na raka prostaty). Likopen jest szczególnie przyswajalny dla człowieka w formie poddanej termicznej obróbce (przetwory pomidorowe). Dlatego też więcej tego związku będzie przyswojone w sosie pomidorowym czy sałatce z oliwą niż w surowych pomidorach. Nowe badania wskazują jednak, że ochronne działanie przeciwnowotworowe jest największe przy spożywaniu surowych pomidorów, a nie przetworów (np. sosu). Badania epidemiologiczne na dużych populacjach wskazują, że spożywanie przetworów z pomidorów zapobiega rozwojowi raka prostaty.. daje szanse na  pójście ze śmiercią na udry.... [źródło]

Rysunek narysowany w szkicowniku ISISDraw

Owoce pomidora zawierają m.in.: sód, potas, magnez, wapń, mangan, żelazo, kobalt, miedź, cynk, fosfor, fluor, chlor, jod, karoten, witaminy: K, B1, B2, B6, C, PP; kwasy: pantotenowy, foliowy, szczawiowy; biotynę, a także śladowe ilości innych substancji, m.in. nikotyny. Z kolei Likopen (E160d) – to organiczny związek chemiczny z grupy karotenów, węglowodór nienasycony o budowie podobnej do kauczuku naturalnego. Należy do rodziny naturalnych pigmentów (karotenoidów) występujących u roślin i zwierząt. Jest jednym z przeciwutleniaczy, posiada właściwości chroniące organizm przed licznymi chorobami układu krwionośnego, a przede wszystkim przed rakiem[2]. Jest głównym karotenoidem, który (w odróżnieniu od β-karotenu) po wchłonięciu w jelicie nie ulega przekształceniu do retinolu (nie jest substratem dla cynkozależnej dioksygenazy, jak inne karotenoidy). Likopen znajduje zastosowanie jako barwnik w przemyśle spożywczym. Barwi się nim np.: batoniki odżywcze, zupy, jogurty, napoje gazowane oraz produkty żelujące[4]. Dla przybliżenia studentom tematyki dołączamy fragmenty Chemii leków i kosmetyków.

1.            Surowce naturalne

Aktywne kosmetyki wśród produktów spożywczych

{Chemia Piękna} strona 269 Surowce naturalne będące źródłem licznych substancji biologicznie czynnych są pożądanym źródłem do wytwarzania kosmetyków. Znany od wieków bursztyn, czosnek, drożdże, glony (algi), herbata zielona, kasztanowiec, kawa, konopie, len, palma sabalowa Sabal glabra (Mill.) Sarg, pochrzyn z Afryki Zachodniej Dioscorea L, pomidor, miód, pyłek, propolis i inne produkty wytwarzane, przez pszczoły, ryż dziki, topinambur Helianthus tuberosus L., soja są cennym źródłem składników aktywnych wykorzystywanych do komponowania kosmetyków.

1.1.1            Solanina

Solanina XE "Solanina"  – organiczny związek chemiczny, silnie toksyczny glikozyd. W znacznym stężeniu występuje w pędach roślin psiankowatych.

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 442 Solanina

Spożywanie kiełkujących ziemniaków może spowodować poważne zatrucia pokarmowe. Solanina wykazuje działanie rakotwórcze. Znajduje się w największym stężeniu w owocach (nasiennikach) ziemniaka (małe zielone kulki) oraz w niedojrzałych pomidorach. Niewskazane jest jedzenie ziemniaków o zielonym miąższu. Zazielenienie takie powstaje, gdy bulwa ziemniaka w fazie wzrostu zostanie odsłonięta i wyeksponowana na promienie słoneczne i jest sygnałem, że ziemniak taki zawiera solaninę o podwyższonym stężeniu. Spożycie znaczących ilości solaniny może spowodować poważne problemy żołądkowe. Objawy zatrucia, to głównie mdłości, wymioty, kolka, biegunka i w ciężkich przypadkach może wystąpić niepokój, zaburzenie krążenia, oddychania, rozszerzenie źrenic, zmniejszenie odruchów, białkomocz. Przypuszcza się, że część tzw. osłabień wiosennych jest spowodowana spożywaniem starych, kiełkujących ziemniaków o dużej zawartości solaniny [[i], [ii]]. Solanina wykazuje działanie jako fungicyd i pestycyd. W związku z tym chlorowodorek solaniny stosowany był na niewielką skalę jako komercyjny pestycyd. Solanina wykazuje też własności uspokajające i antykonwulsyjne, w związku z tym stosowana bywa w uśmierzaniu astmy jakkolwiek działanie to jest kwestionowane [[iii]].


[i] http://pl.wikipedia.org/wiki/Solanina

[ii] http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=6537493,

[iii] http://en.wikipedia.org/wiki/Solanine,

1.1            Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach

1.1.1            Witamina A

Witamina A to grupa organicznych związków chemicznych (retinoidów, z których najważniejszy jest retinol), pełniących w organizmie funkcję niezbędnego składnika pokarmowego, rozpuszczalnej w tłuszczach witaminy. Witamina A czyli akseroftol, alkohol diterpenowy jest substancją oleistą, rozpuszczalną w tłuszczach, nazywana jest często witaminą młodości. W pokarmie znajduje się prowitamina A czyli karoten, przekształcany w organizmie w aktywną witaminę. Witamina A stosowana jest w postaci kremów odżywczych i regenerujących, mleczek, toników, maseczek, żelów. Beta-karoten XE "Beta-karoten"  patrz  REF _Ref301038274 \h Rysunek 209 zwany prowitaminą A, lub bezpieczną odmianą karotenu [[i], [ii]], jest najważniejszym prekursorem witaminy A w diecie.

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 209 Prowitamina A – b- karoten

Witamina A XE "Witamina A" - inaczej retinol lub akseroftol jest przedstawicielem grupy związków o strukturze diterpenowej, wykazujących różnorodną aktywność biologiczną, określaną jako aktywność witaminy A. Retinol jest nienasyconym alkoholem diterpenowym z pierścieniem b-jononu. Wytwarzany jest w organizmie z aldehydu (retinalu) i kwasu retinowego oraz ze związków karotenoidowych, przede wszystkim b, a, g- karotenu i kryptoksantyny mających w swojej strukturze pierścień (b-jononu. Z tych związków po przekształceniu w wątrobie pod wpływem enzymu karotenazy powstaje witamina A. Dla porównania witamina A patrz  REF _Ref300691571 \h Rysunek 210 przypomina połówkę cząsteczki b- karotenu.

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 210 Witamina A retinol

Jak wcześniej zaznaczono witamina A (C20H29OH) należy do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Pod względem chemicznym retinol jest zaliczany do alkoholi di-terpenowych z pięcioma sprzężonymi wiązaniami podwójnymi. Witamina A nie zapewnia żywym organizmom ani energii ani budulca, jest natomiast niezbędna do prawidłowego przebiegu procesów życiowych. W świecie roślinnym występuje w postaci prowitaminy witaminy A pod nazwą b-karotenu. Właściwości witaminy ma również dehydroretinol zwany witaminą A2, który różni się od witaminy A tym, że w pierścieniu cykloheksanowym ma dodatkowe wiązanie nienasycone. Witamina A2 wykazuje około 50% aktywności witaminy A1. Obecnie zaleca się wyrażanie aktywności za pomocą tzw. równoważnika retinolu.

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 211 Witamina A2

 Witaminę A zawierają: wątroba, tran, ryby spore ilości prowitaminy A zawiera marchew i papryka, liście brokułu, słodkie ziemniaki (wilec ziemniaczany), jarmuż, szpinak, dynia, kapusta warzywna pastewna. W pożywieniu pochodzenia zwierzęcego, podstawową formą w jakiej występuje witamina A jest ester – palmitynian retinolu patrz  REF _Ref300691492 \h Rysunek 212, który w jelicie cienkim ulega deestryfikacji do alkoholu – retinolu patrz  REF _Ref300691571 \h Rysunek 210.

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 212 Palmitynian retinolu

Czysta forma witaminy A jest bardzo nietrwała, dlatego w kosmetykach naśladując naturę stosuje się ją w postaci estrów: palmitynianu oraz octanu patrz  REF _Ref301210880 \h Rysunek 213, które są odporne na działanie powietrza i światła. Preparaty z witaminą A stosuje się w kosmetykach przeznaczonych do starzejącej się, suchej skóry z upośledzoną funkcją gruczołów łojowych i z zachwianą równowagą wodno- tłuszczową.

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 213 Octan retinolu 

Inne ważne pochodne związane z aktywnością witaminy A to: retinal (aldehyd)  REF _Ref301097760 \h Rysunek 214 i kwas retinowy (tretynoina) patrz  REF _Ref300691926 \h Rysunek 215.

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 214 Retinal 

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 215 Tretynoina [[iii]]

Witamina A występuje w produktach pochodzenia zwierzęcego. Najbardziej obfitym źródłem witaminy A jest tran wielorybi lub tłuszcz innych zwierząt morskich oraz wątróbki zwierzęce patrz  REF _Ref301530319 \h Tabela 10.

Tabela  SEQ Tabela \* ARABIC 10. Zawartość witaminy A w produktach

Zawartość w 100 [g] lub [ml] produktu

[µg]

Tran

18000

Wątróbka drobiowa

9700

Wątroba wołowa

7280

Wątroba wieprzowa

3090

Olej z wątroby dorsza

1800

Masło śmietankowe

887

Żółtko jaj

770

Śmietana18%

150

Tran dodatkowo dostarcza maksymalną dawkę witaminy D. Wątroba niedźwiedzia polarnego zawiera śmiertelną dla człowieka ilość witaminy A (w 500g produktu 9 000 000 IU wit. A) [[iv]]. Dobrym źródłem fizjologicznie czynnych karotenów są przede wszystkim żółte i zielone owoce oraz warzywa.

Przykłady występowania karotenoidów w roślinach:

·         zielone części: w liściach i łodygach (wraz z chlorofilem w chromatoforach , w formie bezpostaciowej lub krystalicznej ),

·         nie zielone blaszki liści (liście etiolowane – przede wszystkim ksantofile),

·         liście jesienne – po rozłożeniu chlorofilu pozostają karotenoidy, dając piękne zabarwienie,

·         kwiaty, u rodzin jednoliściennych i dwuliściennych,

·         owoce i ziarna,

·         korzenie następujących roślin: marchew zwyczajna -Daucus carota, burak zwyczajny -Beta vulgaris, kapusta polna -Brassica rapa, batat -Ipomoea batatas, pietruszka -Petroselinum crispum), pasternak zwyczajny - Pastinaca sativa [[v], [vi]].

Zawartość karotenów w wybranych produktach przedstawia  REF _Ref301530688 \h Tabela 11.

Tabela  SEQ Tabela \* ARABIC 11. Zawartość karotenów w produktach

Zawartość w 100 [g] lub [ml] produktu

[µg]

Marchew

1650

Natka pietruszki

990

Szpinak

707

Dynia

472

Mango

300

Morele

231

Koperek

209

Sałata

144

Pomidor

123

Witaminy A w organizmie człowieka spełniają wiele ważnych funkcji. Poznano ich udział w procesie widzenia, przy niedoborze witaminy A najczęściej występuje tak zwana. kurza ślepota. Później może nastąpić zrogowacenie nabłonka gałki ocznej (kseroftalmia – wysychanie spojówki, rogówki a nawet całego oka). Innym objawem niedoboru witaminy A jest zahamowanie wzrostu. Zbyt duże spożycie witaminy A jest szkodliwe (drażliwość, powiększenie wątroby i śledziony, nudności, bóle głowy, krwawienie z dziąseł, zażółcenie skóry), organizm człowieka toleruje dawki około 100-krotnie większe od dziennego zapotrzebowania. Dzienne zapotrzebowanie dorosłego człowieka na witaminę A wyrażone w µg retinolu wynosi 1000.

Rola jaką odgrywa witamima A:

·         jest niezbędna do prawidłowego wzrostu i rozwoju nabłonka,

·         podwyższa odporność błon śluzowych (np. na zakażenia),

·         odgrywa ważną rolę w adaptowaniu wzroku do widzenia przy słabym oświetleniu,

·         eliminuje nadmierną suchość skóry, zaburzenia rogowacenia oraz chorób włosów i paznokci związanych z ich nieprawidłowym i zwolnionym wzrostem,

·         wygładza zmarszczki, przywraca skórze elastyczność i rozjaśnia przebarwienia,

Niedobór lub nadmiar witaminy A powoduje:

·         nadmierne i nieprawidłowe rogowacenie naskórka, wyraźnie widoczne w okolicy mieszków włosowych,

·         - zanikanie gruczołów łojowych i potowych, wobec czego skóra staje się sucha i szorstka,

·         niedowidzeniem o zmierzchu (tzw. kurza ślepota), pieczeniem spojówek oczu na skutek ich wysychania i rogowacenia, a w cięższych stanach rozmiękaniem rogówki i jej owrzodzeniam,

·         wypadaniem włosów,

·         uszkodzenia wątroby, bóle głowy, osłabienie, biegunki, zaburzenia miesiączkowania, wysypkę, bóle kostno-stawowe.

Źródło witaminy A:

·         roślinne: marchew, jarmuż, pomidory, papryka, morele, pomarańcze, dynia,

·         zwierzęce: żółtko jaj, tran rybi, wątroba, mleko masło, ser.

Dzienne zapotrzebowanie człowieka na witaminę A wynosi ok. 1-2,5 mg.

1.1.2            Witamina D3

Witamina D3 XE "Witamina D3"  (ATC: A 11 CC 05) należy do rozpuszczalnych w tłuszczach steroidowych organicznych związków chemicznych, które wywierają wielostronne działanie fizjologiczne, istotne przede wszystkim w gospodarce wapniowo-fosforanowej oraz utrzymywaniu prawidłowej struktury i funkcji kośćca. Odkrycie witaminy D wiąże się z badaniami nad krzywicą. Okazuje się, że już w XVIII wieku rybacy mieszkający w pasie nadmorskim spożywali tran, który następnie został powszechnie uznany jako lek przeciw krzywicy. Dopiero w połowie XX wieku (1924) powiązano roli światła i diety w etiologii krzywicy. W 1931 w wyniku naświetlania ergosterolu wyodrębniono czystą krystaliczną witaminę D2. W sześć lat później otrzymano witaminę D3 przez naświetlanie 7-dehydrosterolu. Następnie wyjaśniono, że naturalna witamina powstaje w skórze człowieka pod wpływem promieniowania słonecznego. Związki te należą do grupy steroidów i są pochodnymi tych steroli, które w pierścieniu B ( REF _Ref301532634 \h Rysunek 216 Przemiany struktur prowitamin i witamin D) mają układ dwóch sprzężonych wiązań podwójnych. Podstawowe znacznie mają dwie formy witaminy D, różniące się budową łańcucha bocznego:

·         ergokalcyferol ( REF _Ref301532676 \h Rysunek 217 Witamina D2), naturalnie występujący w organizmach roślinnych/drożdżach,

·         cholekalcyferol (witamina D3  REF _Ref301532728 \h Rysunek 218), naturalnie występujący w organizmach zwierzęcych.

Witaminy D w organizmie człowieka tradycyjnie zalicza się do witamin, jednak spełniają one rolę prohormonów, ponieważ w wyniku przekształceń metabolicznych powstaje aktywna biologicznie postać – 1α,2,5-dihydroksycholekalcyferol.

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 216 Przemiany struktur prowitamin i witamin D

W farmakoterapii witamina D znajduje zastosowanie przede wszystkim w profilaktyce i leczeniu krzywicy, osteomalacji i osteoporozy. Witamina D jest odporna na działanie podwyższonej temperatury i nie zmienia się czasie długotrwałego przechowywania. Jest również trwała w środowisku zasadowym, natomiast jest wrażliwa na działanie kwasów. Pod wpływem silnego promieniowania UV ulega zniszczeniu. Roztwory tłuszczy stabilizują witaminę D, w środowisku beztłuszczowym w obecności tlenu witamina D ulega autooksydacji. Witamina D stymuluje zdolność do regeneracji wątroby. Źródła pokarmowe -Najwięcej cholekalcyferolu zawiera mięso niektórych ryb (łosoś, dorsz, tuńczyk, śledź, makrela, sardynki, węgorz i inne) oraz tran. Ważnymi źródłami cholekalcyferolu są: wątroba, ser, żółtko jaj i niektóre grzyby. W celu zapobieżenia ewentualnym niedoborom witaminy D, niektóre produkty spożywcze są w nią wzbogacane. W USA: mleko i jogurt, płatki śniadaniowe, sok pomarańczowy oraz margarynę. W krajach europejskich są to: margaryna i płatki śniadaniowe. W Polsce obligatoryjnie margaryny wzbogaca się w witaminy A i D.

1.1.3            Witamina D2

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 217 Witamina D2 ergokalcyferol

 

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 218 Witamina D3 cholekalcyferol 

1.1.4            Witamina E

Witamina E XE "Witamina E"  (ATC: A 11 HA 03) – grupa organicznych związków chemicznych, w skład której wchodzą tokoferole i tokotrienole. Ich wspólną cechą jest dwupierścieniowy szkielet 6-chromanolu oraz łańcuch boczny zbudowany z 3 jednostek izoprenowych. Stosowana jako dodatek do żywności o numerze E306 (ponadto syntetyczne tokoferole noszą numery E307-309). Zaliczana jest do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, jest głównym przeciwutleniaczem występującym w komórkach. Dla człowieka najistotniejszą rolę pełni α-tokoferol

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 219 Witamina E

Witamina E [[vii]] nazywana jest witaminą młodości, wykazuje się zdolnością usuwania endogennych rodników spowalniając proces starzenia organizmu. Najbogatszym źródłem tej witaminy są oleje ekstrahowane z kiełkujących ziaren pszenicy i kukurydzy Występuje również w olejach roślinnych (sojowym, kukurydzianych, słonecznikowym, z orzechów), migdałach, margarynie, jajach, marchewkach, orzechach, mące pełnoziarnistej, mleku, brukselce i innych zielono listnych warzywach, witamina ta wytwarzana jest również syntetycznie [[viii], [ix]]. Witamina E jest głównym antyoksydantem który chroni komórki przed utleniaczami. Bierze udział w dostarczaniu składników odżywczych do komórek. Wzmacnia ścianę naczyń krwionośnych oraz chroni czerwone krwinki przed przedwczesnym rozpadem. Wykorzystywana jest też do leczenia męskiej bezpłodności, zaburzeń mięśniowych, miażdżycy oraz chorób serca. Dym tytoniowy sprzyja degradacji witaminy E. Zapotrzebowanie człowieka wynosi 8–13 mg na dobę. W kosmetyce stosowany jest również octan tokoferolu nierozpuszczalny w wodzie gęsty olej mieszający się z etanolem.

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 220 Octan tokoferolu 

Witamina E jako rozpuszczalny w tłuszczach, antyutleniacz, stosowana jest do każdego rodzaju cery. Rola witaminy E w organiźmie:

·         odgrywa pewną rolę w przenoszeniu elektronów w utlenianiu biologicznym,

·         wpływa na stan narządów płciowych (rozwój macicy, jajników),

·         ma znaczenie w leczeniu trądziku pospolitego,

·         unieszkodliwia trucizny wchłaniane ze środowiska,

·         usprawnia przepływ krwi,

·         wzmacnia tkankę łączną,

·         bierze udział w wytwarzaniu krwinek czerwonych,

·         zwalcza wolne rodniki,

·         hamuje procesy starzenia skóry,

·         nawilża, zmiękcza, wygładza naskórek,

·         poprawia kondycję i elastyczność skóry.

Niedobór witaminy E powoduje:

·         postępujące osłabienie,

·         paraliż mięśni,

·         zaburzenia płodności, obumieranie płodów,

·         skóra staje się mniej elastyczna, mniej sprężysta, mniej świeża, osłabiona.

Źródło witaminy E:

- roślinne: zielone warzywa liściaste, orzechy, ojej z kiełków pszenicy,

- zwierzęce: wątroba, jaja,

Dzienne zapotrzebowanie człowieka na witaminę E wynosi 10-30 mg.

1.1.5            Witamina F XE "Witamina F"  

Niektóre źródła za witaminę (F) przyjmują także nienasycone kwasy tłuszczowe [[x]], nie jest to jednak powszechnie zaakceptowany pogląd [[xi]]. Według Malinki witaminą F nazywamy kwasy tłuszczowe egzogenne NNKT – czyli Niezbędne Nienasycone Kwasy Tłuszczowe, (ang. EFA - Essential Fatty Acid) nazywane też kwasami niezbędnymi. Ta grupa kwasów tłuszczowych nie może być syntetyzowana w organizmie i musi być dostarczana w pożywieniu, w przeciwieństwie do kwasów endogennych. Żywienie pokarmami ubogimi w niezbędne kwasy tłuszczowe może doprowadzić do zaburzeń chorobowych. Do nienasyconych kwasów tłuszczowych zaliczamy też grupę wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, które zawierają więcej niż jedno wiązanie podwójne węgiel-węgiel w łańcuchu węglowodorowym oraz grupę karboksylową. Kwasy te są niezbędnym elementem diety człowieka (stanowią grupę tak zwanych witamin F), ponieważ są potrzebne do tworzenia ważnych związków, np. prostaglandyn, których prekursorem jest kwas arachidonowy  REF _Ref301897444 \h Rysunek 224. Ważniejszymi niezbędnymi dla człowieka nienasyconymi kwasami tłuszczowymi są:

·         kwas linolowy  REF _Ref301554321 \h Rysunek 221,

·         kwas linolenowy  REF _Ref301554335 \h Rysunek 222,

·         kwas arachidonowy  REF _Ref301897444 \h Rysunek 224.

Z tych kwasów tłuszczowych organizm ludzki może zsyntezować inne potrzebne mu kwasy tłuszczowe. NNKT pod nazwą witamina F (nazwa międzynarodowa: Vitaminum F). NNKT są polecane jako suplement diety przez dermatologów. Nienasycone kwasy tłuszczowe występują w lipidach skóry i w tkance podskórnej, ich niedobór prowadzi do zaburzeń procesu keratynizacji, nadmiernego złuszczania się oraz wzrostu przepuszczalności naskórka. Skóra staje się pomarszczona, wysuszona a paznokcie i włosy łamliwe. Zewnętrznie wymienione objawy usuwa stosowanie witaminy F szczególnie korzystnie działa kwas linolowy.

1.1.5.1            Kwas linolowy

Kwas linolowy XE "Kwas linolowy"  (z łac. linum – len, oleum – olej), LA, kwas cis,cis–9,12-oktadekadienowy – organiczny związek chemiczny z grupy nienasyconych kwasów tłuszczowych typu omega-6 o wzorze półstrukturalnym CH3(CH2)4CH=CHCH2CH=CH(CH2)7COOH.

Kwas linolowy zaliczany jest do egzogennych kwasów tłuszczowych tzn. jest niezbędnym składnikiem diety, gdyż nie jest syntezowany przez organizm (należy do grupy witamin F). Niedobór kwasu linolowego spotyka się rzadko. Może on wystąpić u dzieci karmionych mlekiem odtłuszczonym oraz u chorych, u których stosuje się żywienie pozaustrojowe pozbawione tłuszczów. Występuje w postaci estru z gliceryną w tłuszczach roślinnych (głównie w olejach słonecznikowym – 71% i lnianym), a także w mniejszych ilościach w tłuszczach zwierzęcych. Jest używany w przemyśle m.in. do produkcji mydeł i farb olejnych [[xii]].

 

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 221 Kwas linolowy

1.1.5.1.1            Kwas α-linolenowy

Kwas α-linolenowy XE "Kwas α-linolenowy"  (z łac. linum – len, oleum – olej), (ALA) – wielonienasycony kwas tłuszczowy typu ω-3. Kwas α-linolenowy jest niezbędnym składnikiem diety [[xiii]], gdyż nie jest syntezowany przez organizm (należy do grupy witamin F). Przedmiotem dyskusji jest, czy kwas α-linolenowy jest rzeczywiście kwasem niezbędnym (egzogennym) u człowieka. Kwas α-linolenowy występuje w postaci estru z gliceryną w niewielkich ilościach w tłuszczach roślinnych (głównie w oleju lnianym) i zwierzęcych. Jest używany w przemyśle do produkcji lakierów i farb olejnych [[xiv]].

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 222 Kwas a - linolenowy

1.1.5.2            Kwas γ-linolenowy

Kwas gamma-linolenowy XE "Kwas gamma-linolenowy"  (kwas γ-linolenowy, GLA, nazwa systematyczna: kwas (Z,Z,Z)-6,9,12-oktadekatrienowy) jest prekursorem prostaglandyny PGE1 – hormonalnie czynnej pochodnej kwasu arachidonowego, obdarzonej licznymi funkcjami biologicznymi. Należy do grupy nienasyconych kwasów tłuszczowych typu omega-6 [[xv]]. 

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 223 Kwas g linolenowy

1.1.5.3            Kwas arachidonowy

Kwas arachidonowy XE "Kwas arachidonowy"  (AA) jest organicznym związkiem chemicznym, wielonienasycony kwas tłuszczowy ω-6, odpowiednik występującego w orzeszkach ziemnych nasyconego kwasu arachidowego. Kwas arachidonowy jest ważnym składnikiem pokarmu człowieka. Może powstawać w tkankach większości ssaków (z wyjątkiem rodziny kotów [[xvi]]) z kwasu linolowego. Koty powinny dostawać kwas arachidonowy wraz z niacyną. Kwas arachidonowy wchodzi w skład fosfolipidów błon komórkowych, jest wykorzystywany również jako prekursor do syntezy eikozanoidów (prostanoidów i leukotrienów), ważnych biologicznie związków. Z kwasu arachidonowego powstają prostaglandyny, które między innymi regulują kurczliwość naczyń krwionośnych i uczestniczą w reakcjach zapalnych, oraz leukotrieny, biorące udział w reakcjach zapalnych i alergicznych. Pewne enzymy komórkowe np. fosfolipaza A2 potrafią odszczepiać cząsteczkę kwasu arachidonowego od fosfolipidu błonowego. Następnie kwas arachidonowy może zostać przekształcony przez inne enzymy (cyklooksygenazy, lipooksygenazę) do aktywnych biologicznie związków [[xvii], [xviii]]. Istnieją leki, które hamują produkcję tych związków z kwasu arachidonowego i w ten sposób działają przeciwzapalnie i przeciwgorączkowo. Takim lekiem jest np. aspiryna. Z kolei metyloprednizolon nie dopuszcza do uwalniania kwasu arachidonowego, a w konsekwencji do syntezy mediatorów zapalenia.

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 224 Kwas arachidonowy

Czasami do witamin zaliczane są też kwas liponowy (rzekoma witamina N) patrz  REF _Ref301542831 \h Rysunek 206 oraz seria związków oznaczanych jako witaminy B z indeksem wyższym niż 12, np. kwas orotowy (B13)  REF _Ref301542862 \h Rysunek 207, kwas pangamowy (B15)  REF _Ref301209708 \h Rysunek 208 i amigdalinę (B17) patrz  REF _Ref301551069 \h Rysunek 246 – nie jest to jednak powszechnie przyjęty pogląd.

1.1.6            Witamina K XE "Witamina K"  

Według licznych wiadomości popularnonaukowych [[xix]] oraz danych literaturowych i encyklopedycznych w roku 1929 duński naukowiec Carl Peter Henrik Dam zauważył podskórne i śródskórne wybroczyny krwawe u kurcząt hodowanych na sztucznej diecie. W pięć lat później badacz ten wraz z Schouheyderem doszedł do wniosku, że wywołane objawy u kurcząt są chorobą na skutek niedoboru czynnika nazwanego witaminą K potrzebnego do utrzymania normalnego poziomu protrombiny. W 1939 Carl Peter Henrik Dam, Peter Karer [[xx], [xxi]] i współpracownicy wyodrębnili czystą witaminę K z liści Lucerny (wit. K1). Wkrótce później Herman James Almgnist, Edward Adelbert Doisy [[xxii]], dokonali syntezy witaminy K [[xxiii], [xxiv]]. Następnie udało się wykazać, że pewne drobnoustroje mogą syntetyzować czynnik przeciwkrwotoczny (wit. K2). Mianem witaminy K określamy grupę związków nierozpuszczalnych w wodzie, ale rozpuszczalnych w tłuszczach. Do grupy tej należą: witamina K1 (filochinon), witamina K2 (menachinon), witamina K3 (menadion), Witaminę K1 pozyskuje się z pożywienia, K2 jest produkowana przez bakterie jelitowe, natomiast witamina K3 jest syntetyzowana, tzn. produkowana sztucznie. Witamina K jest koenzymem syntezy protombiny w wątrobie czyli białka osocza krwi, które bierze udział w procesie krzepnięcia krwi. Witamina K uszczelnia sródbłonki naczyń krwionośnych, z apobiega krwawieniom wewnętrznym oraz krwotokom, jest czynnikiem zmniejszającym nadmierne, obfite krwawienia miesiączkowe. Uczestniczy w formowaniu tkanki kostnej, wpływa na przemiany metaboliczne kwasów nukleinowych. Witamina K posiada właściwości przeciwbakteryjne oraz przeciwgrzybicze, wykazuje również działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe.

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 225 Witamina K1

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 226 Witamina K3 menadion

U człowieka źródłem witaminy K jest flora bakteryjna jelit, skąd przy obecności kwasów żółciowych jest wchłaniana do krwi i wychwytywana w wątrobie. Witaminy K w organizmie - jest niezbędna do syntezy protrombiny w wątrobie.

Niedobór witaminy K powoduje:

·         opóźnienie krzepnięcia krwi;

·         skaza krwotoczna z krwawieniami w różnych narządach i tkankach.

Źródło witaminy K:

·         roślinne: zielone warzywa liściaste (kapusta, szpinak), kalafior, soja,

·         zwierzęce: wątroba.

Dzienne zapotrzebowanie witaminy K wynosi 1 mg.


[i] http://pl.wikipedia.org/wiki/%CE%92-Karoten,

[ii] http://www.chm.bris.ac.uk/motm/carotene/beta-carotene_vita.html,

[iii] http://en.wikipedia.org/wiki/Tretinoin,

[iv] http://pl.wikipedia.org/wiki/Nied%C5%BAwied%C5%BA_polarny,

[v] Karrer P., Jucker E.: Carotenoide, Birkhause Verlag 1948,

[vi] Chroboczek E., Skąpski H.: Ogólna uprawa warzyw, SGGW. Warszawa 1973,

[vii] http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=2116,

[viii] Netcher T: Synthesis of vitamin E, Vitam Horm. 2007;76:155-202,

[ix] Оdinokov V.N.at all: “Synthesis of α-tocopherol (vitamin E), vitamin K1-chromanol, and their analogs in the presence of aluminosilicate catalysts Tseokar-10 and Pentasil” ARKIVOC 2003 (xiii) 101-118,

[x] Malinka W.: Zarys chemii kosmetycznej, Volumed Wrocław, 1999, ISBN - 83 - 87804 - 05 – 3, str. 92,

[xi] http://pl.wikipedia.org/wiki/Witaminy,

[xii] http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=5280934,

[xiii] http://www.kfd.pl/kwas-rumenowy-cla-140591.html,

[xiv] http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=5280934,

[xv] http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=5280933,

[xvi] http://ekozwierzak.blogspot.com/2010/12/co-piszczy-w-brzuchu-twojego-kota.html,

[xvii] http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=444899,

[xviii] http://www.acnp.org/g4/GN401000059/Default.htm,

[xix] http://witaminy.eu.interia.pl/witamina_k.htm.

[xx] http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1937/index.html,

[xxi] http://pl.wikipedia.org/wiki/Paul_Karrer,

[xxii] Henrik Carl Peter Dam, Edward Adelbert Doisy, http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1943/

[xxiii] http://jn.nutrition.org/content/117/3/409.full.pdf,

[xxiv] Daines Alison M., Payne Richard J., Humphries Mark E., and Abell Andrew D.: “The Synthesis of Naturally Occurring Vitamin K and Vitamin K Analogues”, Current Organic Chemistry, 2003, 7, 1-15,

1.1.1            Nikotyna

Nikotyna (ATC: N 07 BA 01) jest organicznym związkiem chemicznym z grupy alkaloidów pirydynowych zawarty w liściach tytoniu. Zbudowana jest z dwóch pierścieni heterocyklicznych, pirydyny i pirolidyny [[i]], której atom węgla w pozycji 2 stanowi centrum chiralne (naturalnie występująca nikotyna jest enancjomerem o konfiguracji S). W formie czystej jest wysokowrzącą, bezbarwną i bezwonną cieczą, szybko utleniającą się na powietrzu do brunatnego kwasu nikotynowego. Łatwo rozpuszcza się w wodzie i można ją dość prosto wyodrębnić z liści tytoniu poprzez ekstrakcję wodną i destylację próżniową. Śladowe ilości nikotyny znajdują się też w pomidorach, bakłażanach i papryce.

Rysunek  SEQ Rysunek \* ARABIC 110 Nikotyna

Według encyklopedii nikotyna XE "Nikotyna"  jest dość silną neurotoksyną, przewyższającą toksycznością wiele nielegalnych narkotyków. Stosuje się ją m.in. w mieszankach z innymi związkami jako środek owadobójczy. Dawka LD50 to około 1–1,5 mg/kg masy ciała. Zmierzona zawartość nikotyny w tytoniu papierosowym jest rzędu 1–2% suchej masy, natomiast w dymie papierosowym rzędu 1 mg/papieros. Nikotyna nie jest natomiast substancją mutagenną ani rakotwórczą, choć niektóre badania wskazują, że może ona hamować apoptozę czyli naturalny proces zaprogramowanej śmierci komórki w organizmie wielokomórkowym [[ii]].


[i] http://pl.wikipedia.org/wiki/Nikotyna,

[ii] http://pl.wikipedia.org/wiki/Apoptoza,

Miłej lektury. 2015-05-30 15:22:19

 pozdrawiamy
Piotr i Maria